Istorijat i Dan opštine Kučevo

Slika: panorama naselja Kučevo sa vidikovca Jelena stena

OD GUDUSKUMA DO KUČEVA

Zahvaljujući plemenitim metalima, zlatu i srebru, prostor Kučeva i okoline reke Pek i njenih pritoka i okolnog pribrežja, poznat je još od davnina. Neki podaci govore da su na obalama ove zlatonosne reke zlatno runo tražili još Argonauti.
Prvo poznato ime naselja (tada rimskog utvrđenja u kome se skladištilo zlato, srebro i gvožđe dobijeno u obližnjem rudniku) je Guduskum i vezuje se za 128. godinu nove ere za vreme vladavine imperatora Hadrijana koji je i posetio ovaj rudnik 173. godine nove ere. U podgrađu ove rimske utvrde vekovima kasnije nići će naselje pod imenom Kučevo.
Pomen ovog imena istorija prvi put beleži u 13. veku kada ugarski kralj Ladislav IV 1273. godine imenuje Gregorijusa za bana oblasti Kučeva i Braničeva, da bi ova oblast ušla u sastav Nemanjićke Srbije 1382. godine kao miraz uz snahu kralja Milutina.
Padom Smedereva i dolaskom Turaka u ove krajeve, gubi se ime Kučevo, a oblast i naselja dobijaju ime Kruševica. U vreme Miloša Obrenovića nazivu se dodaje Gornja. Gornja Kruševica 1882. godine postaje središte Sreza Zviškog, a 1886. godine, na predlog istoričara Milana Đ. Milićevića, i uz podršku akademika Stojana Novakovića, Kučevu se vraća njegovo staro ime Kučevo koje i danas nosi.
Od Guduskuma do današnjeg Kučeva, ovaj gradić u severoistočnoj Srbiji, u srednjem toku reke Pek, traje skoro dva milenijuma.

KUČEVO DANAS

Današnje Kučevo je administrativni, privredni, politički, sportski i kulturni centar opštine.
Eksploatacija i prerada drveta, rudna bogatstva i mineralna nalazišta, uz stočarstvo kao vodeću granu poljoprivrede, glavni su oslonac privrednog razvoja ovog kraja.
Sam grad ima 3944 stanovnika (prema „Popisu 2011”). Nalazi se na nadmorskoj visini od 110 do 940 metara (nadmorska visina u brdovitom delu doseže i preko 500 metara). Obilje šuma čine pluća ovog kraja i u njemu je prijatno tokom cele godine.
U centru Kučeva nalazi se hotel „Rudnik” sa 150 ležajeva, zatvorenim bazenom, teretanom, saunom, restoranom, malom i velikom salom sa oko 600 mesta pogodnom za sve vrste skupova, kao i drugim sadržajima.
U neposrednoj blizini je pećina Ceremošnja, jedna od najlepših pećina u Srbiji, kao i druga, po lepoti ne manje važna, pećina Ravništarka. Zahvaljujući svemu ovome, u Kučevu postoje dobri uslovi za razvoj turizma (seoskog, vikend, lovnog, avanturističkog, sportskog, speleološkog, arheološkog, kongresnog, manifestacionog, izletničkog, kao i domaće autentične gastronomije…).

ISTORIJAT

Rim i Vizantija bili su prisutni na prostoru Kučeva i Braničeva više od hiljadu godina. Za svo to vreme ovaj kraj, bogat rudama i plemenitim metalima, bio je predmet njihove velike pažnje i prisustva. Nema cara ni vladara od rimskih vremena do danas koji nije kopao zlato u Peku i brdima oko Kučeva. Zato se i smatra da je ova varošica u severoistočnoj Srbiji veoma stara naseobina.
Na levoj obali Kučajnske reke, blizu njenog ušća u Pek, formirao se rimski grad Guduskum koji se smatra pretečom varošice Kučevo, pa se spravom može reći da je to bilo staro Kučevo.
Prvi pisani dokument za koji se zna, u kome se pominje Kučevo, jeste povelja Kulina Bana koji datira iz vremena od 1180. do 1183. godine kada su bosanske jedinice, pod Kulinovom komandom, a na strani Vizantije, ratovale protiv velikog srpskog župana Stefana Nemanje pored ostaloga i oko Braničeva i Kučeva. U toj povelji se kaže da je bosanski ban Kulin zidao crkvu kada je „plenio kučevsko zagorje”. Iz ovoga se da zaključiti da je Kučevo postojalo ko zna koliko dugo, pre Kulinove povelje.
Kučevo nije bilo samo ime za jedno naselje već i za čitav kraj (oblast), koje se u srednjem veku obično spominje zajedno sa Braničevom. Pomen takvog Kučeva imamo u 13. veku u povelji mađarskog kralja Ladislava IV iz 1273. godine kada je izvesni Georgije imenovan za bana Braničeva i Kučeva.
Braničevo i Kučevo je prvi put potpalo pod vlast srpske države u doba vladavine Nemanjića – oko 1290. godine, a pripojili su ga kraljevi Dragutin i Milutin posle pobede nad bugarskim odmetnicima/velikašima (tatarskim vlastodršcima) braćom Drmana i Kudelina.
Sredinom 14. veka (1358. godine) pomen Kučeva nalazimo u pismima dubrovačkih trgovaca, dok već u Gornjačkoj povelji kneza Lazara iz 1379. godine nailazimo na Kučevo, ali doduše kao Kruševica, i tu se beleži prvo zvanično pojavljivanje Kruševice pod tim imenom.
I u turskim letopisima (beratima) spominje se Kučevo (naročito u onom od 1. avgusta 1438. godine kada se kaže „car Murat pleni i popali Kučevo i Braničevo”).
Kada je na Kosovu 1448. godine potučena mađarska elitna vojska koju je predvodio Jan Hunjaci, pominje se da su te trupe prešle preko Dunava i kroz Braničevo i Kučevo stigle na Kosovo.
Godine 1480. despot Đurađ u svojoj hrisovulji spominje sela oko Kučeva.
Naziv Kruševica zadržaće se do kasnih godina XIX veka, a selo Kruševica nalazilo se na mestu današnjeg Kučeva. Prema Vladimirovićevom rukopisu, 1733. godine se spominje i naziv Gornja Kruševica gde se kaže da selo Gornja Kruševica ima 13 domova, da mesto nije imalo crkvu pa o praznik na službu u Tumane su išli…
Dana 8. jula (po Julijanskom kalendaru) 1882. godine kralj Milan Prvi Obrenović donosi Ukaz da se selo Gornja Kruševica, sedište u srezu Zviškom – okruga Požarevačkog, proglasi varošicom, i da se to mesto od tada zove ponovo Kučevo kao nekada. Ovaj se datum danas slavi kao Dan opštine Kučevo.

Sreska zgrada (kapetanija), današnja zgrada Opštinske uprave Kučevo (Opštine Kučevo), nosila je naziv i „knežev konak”. Knežev konak je zidan od kamena. Ima skromnu i lepu fasadu sa ornamentima. Nju je podigao čestiti knez Miloš tridesetih godina 19. veka i namenio je za kapetaniju, kapetanov stan i sebi za konak kad blagoizvoli doći u Zvižd. Po sredini zgrade je prostran ulaz. Levo krilo zgrade, od službenog ulaza, služilo je za kancelarije (službene prostorije), a desno za kapetanov stan. Podrum ispod kancelarija služio je za apsanu, a onaj ispod stana za ostavu. Prostrano dvorište, na kome je danas zelena pijaca, služilo je zatvorenicima za šetnju i druge potrebe, a ogromna stoletna lipa u dvorištu služila je za odmor u debeloj hladovini. Ova zgrada i danas postoji i zadržala je svoj spoljašnji izgled.
Lepa fasada sreske zgrade je u raznim vremenima dunđerskim zahvatima bila sasvim uništena, do neprepoznavanja. Lepota njene fasade vraćena je u njeno prvobitno stanje tek 2002. godine. Kako je zgrada odavno pod zaštitom države, sve se do detalja pedantno vratilo u prvobitni izgled. Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Smedereva dozvolio je samo da se izmene unutrašnji zidovi u prizemlju, kao i krov u kome su danas smeštene kancelarije, veliki hol i višenamenska konferencijska sala (skupštinska sala).
Izvor: „Kučevačke novine”, broj 18 od aprila 2015. godine